domeinen: intellectuele eigendomsrechten

Het intellectuele eigendomsrecht is de losse verzameling van wetten en internationale verdragen die het eigendomsrecht regelen voor producten van intellectuele arbeid.

Bij intellectueel eigendomsrecht kent een overheid bepaalde rechten toe aan de bedenker of maker van bijvoorbeeld een product, uitvinding, merknaam, muziekstuk of literair werk. Alleen degene die over het intellectuele eigendomsrecht beschikt mag het product produceren, het muziekstuk vastleggen of het boek publiceren en vermenigvuldigen.

Er wordt wel gezegd dat een intellectueel eigendomsrecht een maker een (tijdelijk) monopolie heeft op het gebruik van die werken, maar dat is onjuist. Het recht kan slechts een alleenrecht verlenen. Of dat ook tot een monopolie leidt is een economische vraag. Bij aanwezigheid van zogenaamde subsituten (een economisch begrip) leidt een alleenrecht niet tot een monopolie.

Qua gebieden kunnen de volgende soorten van intellectueel eigendom worden onderscheiden:

• Het auteursrecht: Het alleenrecht van een auteur om zijn werken van literatuur, wetenschap of kunst te openbaren of verveelvoudigen. Onder het auteursrecht vallen het portretrecht en het beeldrecht.

• Het databankenrecht: De intellectuele eigendomsbescherming op verzamelingen van (al dan niet auteursrechtelijk beschermde) werken. Het recht geldt niet de werken die zijn opgenomen in de databank, maar de verzameling zelf.

• Het octrooirecht: het recht van de octrooihouder om anderen te verbieden zijn uitvinding commercieel uit te baten, in ruil voor openbaarmaking van die uitvinding.

• Het handelsgeheim: Het recht van bedrijven om vertrouwelijke en vanuit concurrentieoogpunt waardevolle informatie geheim te houden.

• Het merkenrecht: Het alleenrecht op het voeren van een bepaald merk (zoals een productnaam of logo).

• Het handelsnamenrecht: Het alleenrecht op het voeren van een handelsnaam of bedrijfsnaam.

• Het domeinnaamrecht: Het recht op internetdomeinnamen. Dit recht is nog omstreden omdat het een wettelijke basis ontbeert. Het recht zou onderdeel uit kunnen maken van het handelsnaam- of merkenrecht. De vraag is of er een zelfstandige wet voor moet komen.

• Het tekeningen- en modellenrecht: Het alleenrecht op het voorzien van producten van een bepaalde tekening (afbeelding) en op het vormgeven van producten volgens een bepaald model.

• Het halfgeleidersrecht: dit recht is te vinden in de Wet voor de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderproduct uit 1987. Het recht biedt bescherming op het ontwerp van chips, microprocessors en andere halfgeleiders.

• De naburige rechten: De intellectuele eigendomsrechten van artiesten op hun uitvoeringen van (andermans) werk. Zo mag niet iedereen een opera exact zo uitvoeren als een ander en mag een zanger niet zomaar Ramses Shaffy nadoen, om maar iets te noemen.

• Het kwekersrecht: Dit recht geldt voor teeltmateriaal van ieder 'ras' dat behoort tot het plantenrijk. Het geldt dus niet voor dierenrassen.

Het is duidelijk dat de mondialisering het belang van de internationale bescherming van de intellectuele rechten heeft doen toenemen.

Aangezien het nationalistisch geïnspireerde protectionisme in de Europese Unie en ook daarbuiten niet meer stand houdt, zoeken bedrijven koortsachtig naar een andere wijze van bescherming van hun know-how.

Op internationaal niveau hebben het TRIPS-verdrag, de WIPO-verdragen en de verschillende initiatieven van de Euoropese Unie zeker bijgedragen tot de versterking van de afdwingbaarheid en bijgevolg ook de waarde van de patrimoniale rechten verbonden aan deze intellectuele rechten. 

Bovendien is tegelijkertijd met deze mondialisering van de wereld, ook een complexe informatiemaatschappij tot stand gekomen waarin het bezit van gegevens een belangrijke succesfactor is geworden. De explosieve groei van het internet kan deze evolutie alleen maar versterken. Computerprogramma’s en goed gestructureerde en geactualiseerde gegevensverzamelingen, i.e. databanken die bovendien dikwijls als multimediaproducten kunnen gekwalificeerd worden, zijn de instrumenten bij uitstek om die informatie te beheren. Het juridisch kader waardoor deze instrumenten worden beschermd, situeert zich in de sfeer van de intellectuele rechten en meer specifiek de auteursrechten, octrooirechten, de wetgeving inzake databanken…

Een bedrijf of individu dat vragen heeft rond de bescherming van intellectuele eigendomsrechten van welke aard ook, zoals hierboven omschreven, kan op het kantoor terecht en zal met de noodzakelijke en doorgedreven specialisatie worden geholpen.